Psylocyna: czym jest 4-HO-DMT i czym różni się od psylocybiny
Spis treści (5)
Psylocyna to alkaloid indolowy z grupy tryptamin, który powstaje z psylocybiny po odłączeniu grupy fosforanowej. W polskim wykazie substancji psychotropowych figuruje z dopiskiem 4-HO-DMT. Ten wpis dotyczy chemii i farmakologii: jak zbudowana jest cząsteczka, gdzie i dzięki jakim enzymom powstaje, dlaczego tak szybko się rozpada i co ma wspólnego z sinieniem owocników Psilocybe. Opisujemy też, jak laboratoria ją wykrywają i jaki ma status prawny w październiku 2026 r. Nie podajemy dawek ani sposobów użycia.
Czym jest psylocyna i jak wygląda cząsteczka 4-HO-DMT?
Chemicznie psylocyna to 3-[2-(dimetyloamino)etylo]-1H-indol-4-ol, o wzorze C12H16N2O i masie cząsteczkowej 204,27 g/mol (baza PubChem). Skrót 4-HO-DMT dobrze oddaje budowę: to cząsteczka DMT (N,N-dimetylotryptaminy) z grupą hydroksylową (-OH) przy czwartym atomie węgla pierścienia indolowego. Psylocybina ma w tym samym miejscu grupę fosforanową i jest cięższa o około 80 g/mol.
Obie substancje opisał zespół Alberta Hofmanna z firmy Sandoz we współpracy z mykologiem Rogerem Heimem. W 1958 r. ukazały się pierwsze prace: w czasopiśmie Experientia o psylocybinie z grzyba Psilocybe mexicana, a w Comptes rendus de l’Académie des sciences o wykazaniu w tym grzybie psylocybiny i psylocyny. Szczegółowy artykuł o obu związkach opublikowano w 1959 r. w Helvetica Chimica Acta.
Dlaczego psylocyna przypomina serotoninę?
Serotonina (5-hydroksytryptamina) też jest tryptaminą z grupą -OH na pierścieniu indolowym. Różnice są dwie: w serotoninie grupa hydroksylowa siedzi przy piątym, a nie czwartym atomie węgla, a atom azotu w bocznym łańcuchu nie ma grup metylowych. Jeszcze bliżej spokrewniona jest bufotenina, czyli 5-HO-DMT: ma identyczny wzór sumaryczny i różni się od psylocyny wyłącznie położeniem grupy -OH.
| Związek | Wzór sumaryczny | Masa (g/mol) | Podstawnik na pierścieniu indolowym |
|---|---|---|---|
| Psylocyna (4-HO-DMT) | C12H16N2O | 204,27 | -OH w pozycji 4 |
| Psylocybina | C12H17N2O4P | 284,25 | fosforan w pozycji 4 |
| Bufotenina (5-HO-DMT) | C12H16N2O | 204,27 | -OH w pozycji 5 |
| Serotonina (5-HT) | C10H12N2O | 176,21 | -OH w pozycji 5, bez grup metylowych |
To podobieństwo tłumaczy, dlaczego psylocyna wiąże się z receptorami serotoninowymi. Przegląd Dinis-Oliveiry (Drug Metabolism Reviews, 2017) określa ją jako agonistę lub częściowego agonistę receptora 5-HT2A, a Ray (PLoS ONE, 2010) pokazał, że psychodeliki wiążą się także z wieloma innymi receptorami, nie tylko z tym jednym.
Psylocyna a psylocybina: na czym polega defosforylacja?
Psylocybina jest prolekiem, czyli związkiem, który działa dopiero po przemianie w organizmie. Fosfataza alkaliczna odcina od niej grupę fosforanową (defosforylacja) i powstaje psylocyna. Według przeglądu Dinis-Oliveiry to właśnie psylocyna jest aktywnym metabolitem. Systematyczny przegląd Meshkat i wsp. (Pharmaceutics, 2025), obejmujący 14 badań (w tym 6 klinicznych ze 112 zdrowymi uczestnikami), opisuje tę przemianę jako szybką.
Co dzieje się z psylocyną w organizmie?
Psylocyna jest dalej przekształcana na kilka sposobów. Najważniejszy to sprzęganie z kwasem glukuronowym: glukuronid psylocyny jest głównym metabolitem w moczu. Część cząsteczek przekształcają enzymy wątrobowe CYP2D6 i CYP3A4 oraz monoaminooksydaza A, a produktem jest między innymi kwas 4-hydroksyindolo-3-octowy (4-HIAA). Zespół Thomanna (Frontiers in Pharmacology, 2024) zidentyfikował też norpsylocynę u myszy i w badaniach in vitro. Okres półtrwania psylocyny w poszczególnych badaniach wynosił od 1,5 do 4 godzin.
Psylocyna nie jest substancją obojętną dla zdrowia. Lekarze z Regionalnego Ośrodka Toksykologii Klinicznej w Lublinie (Majewska i wsp., Current Problems of Psychiatry, 2012) wymieniają w zatruciach przyspieszoną akcję serca, spadki ciśnienia, nudności, rzadziej uszkodzenie nerek i mięśni szkieletowych (rabdomiolizę), a u części osób ostre reakcje lękowe i psychozy. Więcej o tym, jak te związki oddziałują na układ nerwowy, piszemy w tekście o tym, jak psylocybina wpływa na mózg.
Głośne było badanie Kato i wsp. z Emory University (npj Aging, 2025). Psylocyna wydłużyła w nim życie replikacyjne ludzkich fibroblastów płuc w hodowli o 29% lub 57%, zależnie od stężenia, a fibroblastów skóry o 51%. W drugiej części 19-miesięczne samice myszy otrzymywały psylocybinę: przeżyło 80% z 30 zwierząt wobec 50% z 28 w grupie kontrolnej. To wyniki z komórek i jednej grupy myszy, bez danych u ludzi. Szczegóły i ograniczenia opisujemy we wpisie o tym, czy psylocybina może spowalniać starzenie.
Dlaczego psylocyna jest nietrwała i jak wiąże się z sinieniem grzybów?
Słabym punktem psylocyny jest grupa -OH w pozycji 4: to ją utleniają enzymy grzyba, a w próbkach krwi psylocyna rozkłada się w ciągu kilku dni. Dopóki cząsteczka ma przyłączony fosforan, czyli pozostaje psylocybiną, jest przed tym chroniona. Szlak, którym grzyb wytwarza psylocybinę, opisali Fricke, Blei i Hoffmeister (Angewandte Chemie, 2017), którzy scharakteryzowali cztery enzymy z Psilocybe:
- PsiD to nowa klasa grzybowych dekarboksylaz L-tryptofanu, zaczynająca szlak od aminokwasu tryptofanu.
- PsiH to monooksygenaza, enzym wprowadzający atom tlenu do cząsteczki.
- PsiK przenosi grupę fosforanową, czyli odpowiada za etap fosforylacji.
- PsiM przyłącza grupy metylowe do atomu azotu i kończy syntezę psylocybiny.
Łącząc PsiD, PsiK i PsiM, autorzy otrzymali psylocybinę w probówce z 4-hydroksy-L-tryptofanu. Wskazali też, że ich wyniki mogą posłużyć do biotechnologicznej produkcji psylocybiny.
Skąd bierze się niebieski kolor uszkodzonego owocnika?
Owocniki grzybów psylocybinowych sinieją w miejscu uszkodzenia. Lenz i wsp. (Angewandte Chemie, 2020) wyjaśnili ten proces na Psilocybe cubensis. Po zranieniu fosfataza PsiP odcina od psylocybiny grupę fosforanową, a powstała psylocyna jest utleniana przez enzym PsiL. Utlenione cząsteczki łączą się głównie przez atom węgla C-5 w niejednorodną mieszaninę łańcuchów, najczęściej złożonych z 3-13 jednostek psylocyny. To one dają niebieską barwę.
Autorzy zauważyli też, że fosforan w psylocybinie działa jak odwracalna osłona: dopóki jest przyłączony, cząsteczka nie ulega tej reakcji. Sinienie jest więc widocznym śladem rozkładu psylocyny w tkance grzyba.
Czy psylocynę da się wykryć w badaniach laboratoryjnych?
Nietrwałość psylocyny utrudnia analizy toksykologiczne. Bergh i wsp. (Journal of Analytical Toxicology, 2026) sprawdzili, jak zmienia się jej stężenie w próbkach krwi pełnej przechowywanych w różnych warunkach:
| Warunki i czas przechowywania | Ubytek psylocyny |
|---|---|
| 1 doba, temperatura pokojowa | 46-66% |
| 1 doba, 4°C | 66-76% |
| 3 doby, temperatura pokojowa | 88-99% |
| 3 doby, 4°C | 94-100% |
| 1 miesiąc, -20°C | do 51% |
| 3 miesiące, -20°C | co najmniej 91% |
Glukuronid psylocyny był stabilny przez 14 dni w temperaturze pokojowej i w lodówce, a zamrożony przez co najmniej rok, dlatego autorzy proponują go jako wiarygodny marker przyjęcia psylocybiny. Do pomiaru zespół użył chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS).
Z kolei przegląd Malaca i wsp. (International Journal of Molecular Sciences, 2020) zwraca uwagę, że tryptaminy zwykle nie wchodzą w skład typowych paneli badań toksykologicznych. Ich wykrycie wymaga ukierunkowanej analizy, najczęściej metodą LC-MS/MS.
Jaki status prawny ma psylocyna w Polsce?
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1139) wymienia psylocynę w grupie I-P pod lp. 76, z nazwą chemiczną 3-(2-dimetyloaminoetylo)-4-hydroksyindol i skrótem 4-HO-DMT. Psylocybina ma w tej samej grupie lp. 86. Zmiany wykazu z 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 598) i z lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 934) tych pozycji nie objęły. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. 2023 poz. 1939 ze zm.) przewiduje dla tej grupy następujące zasady:
- Art. 33 ust. 2: substancje grupy I-P mogą być używane wyłącznie w celu prowadzenia badań.
- Art. 62 ust. 1-2: posiadanie wbrew ustawie grozi karą do 3 lat pozbawienia wolności, a przy znacznej ilości od roku do 10 lat.
- Art. 53 ust. 1: wytwarzanie, przetwarzanie i przerabianie wbrew ustawie grozi karą do 3 lat pozbawienia wolności.
- Art. 20 ust. 1: zabroniona jest reklama i promocja substancji psychotropowych.
Syntetyczna pochodna psylocyny, 4-AcO-DMT, którą według pracy Majewskiej i wsp. po raz pierwszy otrzymano w laboratoriach Sandoz w 1963 r., również jest w grupie I-P (lp. 41). Szersze omówienie przepisów, w tym statusu growkitów, zawiera nasz tekst o legalności grzybów halucynogennych. Przepisy przywołane w tym wpisie sprawdziliśmy w Dzienniku Ustaw w październiku 2026 r.
